پژوهش های مهدوی

پژوهش های مهدوی

بررسی تطبیقی مفهوم «نور رَبّ» در آیۀ ۶۹ زمر و دلالت‌های آن بر عدالت فراگیر در عصر ظهور امام مهدی؟عج؟

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسندگان
1 پسا دکتری، علوم قرآن و حدیث، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش به بررسی تطبیقی مفهوم «نور رَبّ» در آیه ۶۹ سوره زمر و دلالت‌های آن بر عدالت فراگیر در عصر ظهور امام مهدی؟عج؟ می‌پردازد. این آیه صحنه‌های قیامت و داوری الهی را به تصویر می‌کشد، اما روایات اهل‌بیت؟عهم؟ آن را به عصر ظهور امام مهدی؟عج؟ نیز مرتبط دانسته‌اند. مسئله اصلی تحقیق، چگونگی تبیین «نور رَبّ» در دو بستر قیامت و ظهور و دلالت‌های آن بر تحقق عدالت فراگیر مهدوی است. با رویکرد توصیفی _ تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی براساس تفاسیر و روایات، ابعاد معنایی «نور رَبّ» شامل نور حقیقی/مخلوق الهی، عدل الهی، و تجلی الهی و انکشاف حقایق واکاوی شده است. روایات اهل‌بیت؟عهم؟ نیز «نور رَبّ» را به نور امام مهدی؟عج؟ و بی‌نیازی از نور خورشید و ماه در عصر ظهور تأویل می‌کنند. یافته‌ها نشان می‌دهد که پیوند مفهومی «نور رَبّ» بین قیامت و ظهور، در محوریت «عدل الهی» قرار دارد. در قیامت، این نور جلوه‌ای از عدل مطلق الهی در حسابرسی و آشکار شدن حقایق است. در عصر ظهور، «نور رَبّ» به صورت عملی در تحقق عدالت فراگیر توسط امام زمان؟عج؟ تجلی می‌یابد و زمین را از ظلم و ستم پاک می‌سازد. این پژوهش با تحلیل تطبیقی، ابعاد پنهان «نور رَبّ» را در تحقق وعده الهی برای عدالت جهانی روشن ساخته و به درک عمیق‌تر از پیوند مباحث قرآنی و مهدوی کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها

منابع

قرآن کریم
-       ابن عربی، محمدبن علی. (1422ق). تفسیر ابن عربی (تأویلات عبد الرزاق). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       ابن‌عاشور، محمدطاهر. (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
-       ابوالسعود، محمدبن محمد. (1983م). ارشاد العقل السلیم الى مزایا القرآن الکریم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       آلوسی، محمودبن عبدالله. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       برازش، علیرضا. (1394). تفسیر اهل‌بیت علیهم السلام. تهران: امیرکبیر.
-       بغوی، حسین بن مسعود. (بی‌تا). معالم التنزیل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       بقاعی، ابراهیم بن عمر. (1427ق). نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       حموش، مکی بن ابی‎‌طالب. (1429ق). الهدایة إلى بلوغ النهایة. شارجه: جامعة الشارقه.
-       ابن سلیمان، مقاتل(1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل(تفسیر البیضاوی). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       تستری، سهل بن عبدالله. (1423ق). تفسیر التستری. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       ثعلبی، احمدبن محمد. (1422ق). الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       حقی برسوی، اسماعیل بن مصطفی. (بی‌تا). تفسیر روح البیان. بیروت: دارالفکر.
-       حوی، سعید. (1424ق). الاساس فی التفسیر. قاهره: دارالسلام.
-       خطیب، عبدالکریم. (1424ق). التفسیر القرآنی للقرآن. بیروت: دارالفکر العربی.
-       زجّاج، ابراهیم بن سری. (1408ق). معانی القرآن و إعرابه. (عبد الجلیل عبده شلبی، محقق). بیروت: عالم الکتب.
-       زحیلی، وهبه. (1411ق). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. دمشق: دارالفکر.
-       زمخشری، محمودبن عمر. (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دارالکتاب العربی.
-       سبحانی تبریزی، جعفر. (1395). منیة الطالبین فی تفسیر القرآن المبین. قم: مؤسسه امام صادق؟ع؟.
-       سبزواری، محمد. (1406ق). الجدید فی تفسیر القرآن المجید. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
-       سعدی، عبدالرحمن. (1408ق). تیسیر الکریم الرحمن فی تفیسر کلام المنان. بیروت: مکتبة النهضة العربیة.
-       سمرقندی، نصربن محمد. (1416ق). تفسیر السمرقندی المسمى بحر العلوم. بیروت: دارالفکر.
-       قطب، سید. (1425ق). فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
-       شبر، سیدعبدالله. (1407ق). الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین. کویت: شرکت مکتبة الالفین.
-       صادقی تهرانی، محمد. (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنةو قم: فرهنگ اسلامی.
-       طباطبایی، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
-       طبرانی، سلیمان بن احمد. (2008م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم(الطبرانی). اربد: دارالکتاب الثقافی.
-       طبرسی، فضل بن حسن. (137ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
-       طبری، محمدبن جریر. (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن(تفسیر الطبری). بیروت: دارالمعرفة.
-       طوسی، محمدبن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       کلینى، محمد بن یعقوب‏. (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه
-       فخر رازی، محمدبن عمر. (1420ق). التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       فضل الله، محمدحسین. (1419ق). من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک.
-       فیضی، ابوالفیض بن مبارک. (1417ق). سواطع الالهام فی تفسیر کلام الملک العلام. قم: دارالمنار.
-       قاسمی، جمال‌الدین. (1418ق). تفسیر القاسمی المسمى محاسن التأویل. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       قشیرى، عبدالکریم بن هوازن. (2000م). لطائف الاشارات: تفسیر صوفی کامل للقرآن الکریم. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
-       قمی، علی بن ابراهیم. (1363). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
-       مجلسى، محمدباقر. (1403ق). بحارالأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: مؤسسة الوفاء، دار احیاء التراث العربی.
-       مدرسى، محمدتقى. (1419ق). من هدى القرآن. تهران: دارمحبی الحسین.
-       مراغى، احمد مصطفى. (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دارالفکر.
-       مغنیه، محمدجواد. (1424ق). التفسیر الکاشف. قم: دارالکتاب الإسلامی.
-       مغنیه، محمدجواد. (1425ق). التفسیر المبین. قم: دارالکتاب الإسلامی.
-       مکارم شیرازی، ناصر. (1421ق). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی‌طالب؟ع؟.
-       میدانی، عبدالرحمن حسن حبنّکه. (1361). معارج التفکر و دقائق التدبر. دمشق: دارالقلم.