پژوهش های مهدوی

پژوهش های مهدوی

بررسی تطبیقی مفهوم «نور رَبّ» در آیۀ ۶۹ زمر و دلالت‌های آن بر عدالت فراگیر در عصر ظهور امام مهدی(عج)

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسندگان
1 پسا دکتری، علوم قرآن و حدیث، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش به بررسی تطبیقی مفهوم «نور رَبّ» در آیه ۶۹ سوره زمر و دلالت‌های آن بر عدالت فراگیر در عصر ظهور امام مهدی(عج) می‌پردازد. این آیه صحنه‌های قیامت و داوری الهی را به تصویر می‌کشد، اما روایات اهل‌بیت(علیهم السلام) آن را به عصر ظهور امام مهدی(عج) نیز مرتبط دانسته‌اند. مسئله اصلی تحقیق، چگونگی تبیین «نور رَبّ» در دو بستر قیامت و ظهور و دلالت‌های آن بر تحقق عدالت فراگیر مهدوی است. با رویکرد توصیفی _ تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی براساس تفاسیر و روایات، ابعاد معنایی «نور رَبّ» شامل نور حقیقی/مخلوق الهی، عدل الهی، و تجلی الهی و انکشاف حقایق واکاوی شده است. روایات اهل‌بیت(علیهم السلام) نیز «نور رَبّ» را به نور امام مهدی(عج) و بی‌نیازی از نور خورشید و ماه در عصر ظهور تأویل می‌کنند. یافته‌ها نشان می‌دهد که پیوند مفهومی «نور رَبّ» بین قیامت و ظهور، در محوریت «عدل الهی» قرار دارد. در قیامت، این نور جلوه‌ای از عدل مطلق الهی در حسابرسی و آشکار شدن حقایق است. در عصر ظهور، «نور رَبّ» به صورت عملی در تحقق عدالت فراگیر توسط امام زمان(عج) تجلی می‌یابد و زمین را از ظلم و ستم پاک می‌سازد. این پژوهش با تحلیل تطبیقی، ابعاد پنهان «نور رَبّ» را در تحقق وعده الهی برای عدالت جهانی روشن ساخته و به درک عمیق‌تر از پیوند مباحث قرآنی و مهدوی کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها

منابع

قرآن کریم
-       ابن عربی، محمدبن علی. (1422ق). تفسیر ابن عربی (تأویلات عبد الرزاق). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       ابن‌عاشور، محمدطاهر. (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
-       ابوالسعود، محمدبن محمد. (1983م). ارشاد العقل السلیم الى مزایا القرآن الکریم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       آلوسی، محمودبن عبدالله. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       برازش، علیرضا. (1394). تفسیر اهل‌بیت علیهم السلام. تهران: امیرکبیر.
-       بغوی، حسین بن مسعود. (بی‌تا). معالم التنزیل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       بقاعی، ابراهیم بن عمر. (1427ق). نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       حموش، مکی بن ابی‎‌طالب. (1429ق). الهدایة إلى بلوغ النهایة. شارجه: جامعة الشارقه.
-       ابن سلیمان، مقاتل(1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل(تفسیر البیضاوی). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       تستری، سهل بن عبدالله. (1423ق). تفسیر التستری. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       ثعلبی، احمدبن محمد. (1422ق). الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       حقی برسوی، اسماعیل بن مصطفی. (بی‌تا). تفسیر روح البیان. بیروت: دارالفکر.
-       حوی، سعید. (1424ق). الاساس فی التفسیر. قاهره: دارالسلام.
-       خطیب، عبدالکریم. (1424ق). التفسیر القرآنی للقرآن. بیروت: دارالفکر العربی.
-       زجّاج، ابراهیم بن سری. (1408ق). معانی القرآن و إعرابه. (عبد الجلیل عبده شلبی، محقق). بیروت: عالم الکتب.
-       زحیلی، وهبه. (1411ق). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. دمشق: دارالفکر.
-       زمخشری، محمودبن عمر. (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دارالکتاب العربی.
-       سبحانی تبریزی، جعفر. (1395). منیة الطالبین فی تفسیر القرآن المبین. قم: مؤسسه امام صادق؟ع؟.
-       سبزواری، محمد. (1406ق). الجدید فی تفسیر القرآن المجید. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
-       سعدی، عبدالرحمن. (1408ق). تیسیر الکریم الرحمن فی تفیسر کلام المنان. بیروت: مکتبة النهضة العربیة.
-       سمرقندی، نصربن محمد. (1416ق). تفسیر السمرقندی المسمى بحر العلوم. بیروت: دارالفکر.
-       قطب، سید. (1425ق). فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
-       شبر، سیدعبدالله. (1407ق). الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین. کویت: شرکت مکتبة الالفین.
-       صادقی تهرانی، محمد. (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنةو قم: فرهنگ اسلامی.
-       طباطبایی، محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
-       طبرانی، سلیمان بن احمد. (2008م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم(الطبرانی). اربد: دارالکتاب الثقافی.
-       طبرسی، فضل بن حسن. (137ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
-       طبری، محمدبن جریر. (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن(تفسیر الطبری). بیروت: دارالمعرفة.
-       طوسی، محمدبن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       کلینى، محمد بن یعقوب‏. (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه
-       فخر رازی، محمدبن عمر. (1420ق). التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
-       فضل الله، محمدحسین. (1419ق). من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک.
-       فیضی، ابوالفیض بن مبارک. (1417ق). سواطع الالهام فی تفسیر کلام الملک العلام. قم: دارالمنار.
-       قاسمی، جمال‌الدین. (1418ق). تفسیر القاسمی المسمى محاسن التأویل. بیروت: دارالکتب العلمیة.
-       قشیرى، عبدالکریم بن هوازن. (2000م). لطائف الاشارات: تفسیر صوفی کامل للقرآن الکریم. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
-       قمی، علی بن ابراهیم. (1363). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
-       مجلسى، محمدباقر. (1403ق). بحارالأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: مؤسسة الوفاء، دار احیاء التراث العربی.
-       مدرسى، محمدتقى. (1419ق). من هدى القرآن. تهران: دارمحبی الحسین.
-       مراغى، احمد مصطفى. (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دارالفکر.
-       مغنیه، محمدجواد. (1424ق). التفسیر الکاشف. قم: دارالکتاب الإسلامی.
-       مغنیه، محمدجواد. (1425ق). التفسیر المبین. قم: دارالکتاب الإسلامی.
-       مکارم شیرازی، ناصر. (1421ق). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی‌طالب؟ع؟.
-       میدانی، عبدالرحمن حسن حبنّکه. (1361). معارج التفکر و دقائق التدبر. دمشق: دارالقلم.